TOWARZYSTWO BADAŃ I OCHRONY PRZYRODY THE WILDLIFE RESEARCH AND CONSERVATION SOCIETY UL. SIENKIEWICZA 68, 25-501 KIELCE
X zimowe liczenie ptaków miast w Regionie Świętokrzyskim

W roku 2009 w liczeniach ptaków zimujących w miastach wzięło udział 29 obserwatorów, a liczenia wykonano w Kielcach, Kazimierzy Wielkiej, Kunowie, Chmielniku i Końskich. Był to jubileuszowy - 10-ty rok liczeń.

Temp. powietrza od - 16°C o świcie, do - 12°C w południe. Mroźno. Wiatr średnio-silny. Pokrywa śnieżna o miąższości 10 cm. Opady śniegu o niewielkiej intensywności. Widzialność pozioma do 1,5 km. W Silnicy umiarkowany poziom wody. Grunty zamarznięte. Kałuże zamarznięte. Wody płynące, w tym: rz. Silnica (Kielce) - zamarznięta w 60%, rz. Małoszówka (Kazimierza Wielka) - zamarznięta w 99%. Staw w parku miejskim w Kielcach zamarznięty w 99%. Zalew miejski w Kielcach w 100%, osadniki EC Kielce w 97%, Stawy PZW w Kazimierzy Wlk. w 100%, Osadniki Oczyszczalni Ścieków w Kazimierzy Wielkiej w 90%.
Aktywność głosowa ptaków umiarkowana.

Kielce - 35,0 km2, 19 sektorów: Bogumiła Buska, Jan Buski, Magdalena Gąska, Adam Grzegolec, Mariusz Gwardjan, Maciej Kubicki, Łukasz Misiuna, Adam Nosek, Joanna Przybylska, Tomasz Przybylski, Krzysztof Pytel, Filip Sieniawski, Jan Sieniawski, Marta Sobieraj, Szymon Sobieraj, Jarosław Sułek, Włodzimierz Szczepaniak, Łukasz Tomasik, Maciej Wachecki, Piotr Wilniewczyc, Natalia Zalewska.

Kazimierza Wielka - 5,0 km2, 1 sektor: Damian Czajka, Anna Szczygieł, Paulina Gronba

Chmielnik - 1,6 km2, 1 sektor: Roman Maniarski

Kunów - 0,9 km2, 1 sektor: Bogusław Sępioł

Końskie - 0,3 km2, 1 sektor: Karolina Prochowska, Angelika Boba, Anida Prochowska

Specyfika tegorocznych wyników liczeń polegała na wysokiej liczebności drozdów: kwiczoła i kosa oraz niskiej liczebności wróbli: wróbla domowego i mazurka (wyjątek: Kazimierza Wielka). Nie mieliśmy w tym roku nalotu jemiołuszki. W kilku miastach obserwowane były większe niż zwykle koncentracje szpaka. Nad miastami pojawiały się różne przelatujące ptaki wodno-błotne i szponiaste.

W Kielcach przybyły dwa nowe gatunki dla liczeń: pokrzywnica - 1 osobnik na obrzeżach Os. "Na Stoku", utrzymujący się tu od listopada b.r. (Ł. Misiuna) oraz gęś białoczelna - 27 os. przelatujących nisko w kluczu na S (P. Wilniewczyc). Niska temperatura powietrza spowodowała zamarznięcie wielu zbiorników wodnych i odcinków rzek. Krzyżówka koncentrowała się niemal wyłącznie na 5-km słabo zamarzniętym odcinku miedzy ul. Jesionową i Kaczmarka (P. Wilniewczyc, Ł. Tomasik). Nad miastem nie brakowało ptaków szponiastych. W trakcie liczeń w wielu sektorach notowano krogulce, w kilku pustułki. Nad Baranówkiem obserwowano przelatujące na S myszołowy, w tym jednego m. włochatego (M. Wachecki). Niewiele było kuropatw, jedyne większe stadko - 8 os. obserwowano w rejonie osiedla KSM (F. i J. Sieniawscy).

W dniu liczeń w Kielcach obserwowano co najmniej 2 gatunki mew: śmieszkę na Czarnowie (P. Wilniewczyc, A. Grzegolec, M. Gwardjan) oraz mewę pospolitą na Czarnowie i w Śródmieściu (A. Grzegolec, M. Kubicki). Ciekawy przełom nastąpił w populacji gołębia miejskiego. Po trwającym 9 lat dynamicznym wzroście liczebności nastąpiły oznaki stabilizowania się liczebności. Przyczyną tego stanu rzeczy mógł być wprowadzony w mieście zakaz dokarmiania ptaków. Gołąb miejski wycofał się z nowo skolonizowanych terenów, choć na miejscach zasiedlanych pierwotnie: KSM (J. i T. Przybylscy) i Centrum (P. Wilniewczyc) wykazywał dalszy wzrost. Nad dolną Silnicą k. Białogonu pojawiły się aż 3 zimorodki oraz srokosz (J. Sułek, M. Gąska). W trakcie liczeń wykazano skokowy wzrost liczebności zimującej populacji kosa. Głównie w Śródmieściu, na Czarnowie, Pod Dalnią i na Ślichowicach, Pakoszu, Baranówku, Barwinku, KSM-ie oraz Dąbrowie (P. Wilniewczyc, M. Gwardjan, N. Zalewska, M. Wachecki, M. Kubicki, J. i T. Przybylscy, F. i J. Sieniawscy, Ł. Misiuna). Obserwowaliśmy również silny nalot kwiczoła. Jego liczebność w Kielcach przekroczyła dwukrotnie dotychczasowy maksymalny wynik i wyniosła 4083 os. Największe koncentracje odnotowano w rejonie osiedli północnych: "Na Stoku", "Świętokrzyskie" - łącznie ok. 1800 os. (Ł. Misiuna, W. Szczepaniak). Kolejny rok w miarę częstych obserwacji rudzika, gatunku który od kilku lat wykazuje zimowanie regularne. Pojedyncze osobniki obserwowano w: Śródmieściu, na Czarnowie, na Ostrej Górce i Białogonie (P. Wilniewczyc, A. Grzegolec, M. Gwardjan, A. Nosek, J. Sułek, M. Gąska). Niezmiennie niską liczebność wykazywała wrona siwa - zaledwie 1 os. w całym mieście - na Baranówku (M. Wachecki). Dużo pozostało na zimę szpaka. Na KSM-ie obserwowano stada po 50 os. (F. i J.  Sieniawscy, J. i T. Przybylscy), a ptaki pojedyncze i koncentracje do 20-30 os. pojawiły się w rejonie Zalewu Kieleckiego, Barwinka, Śródmieścia, Czarnowa, Skrzetli (K. Pytel, M. Kubicki, P. Wilniewczyc, M. Gwardjan, J. Buski). Północne gatunki łuszczaków reprezentowane były przez rzepołucha: 2 os. na Czarnowie (M. Gwardjan) oraz czeczotki: 3 os. na Barwinku (M. Kubicki) i 11 os. na Dąbrowie (Ł. Misiuna). Podczas wykonywania liczeń ze smutkiem obserwowaliśmy zanikanie wróbla w zwartej zabudowie Kielc. W przeciągu 10 lat gatunek ten trwale obniżył liczebność o ok. 50%. Podobna sytuacja może mieć miejsce z mazurkiem.

W Kazimierzy Wielkiej ptaki policzono 3 rok z rzędu (D. Czajka, A. Szczygieł, P. Gronba). W bieżącym sezonie do wykonującego liczenia od 2 lat Damiana Czajki dołączyły 2 osoby, co pozwoliło na wykonanie liczeń mniejszym nakładem sił. Niezwykle interesującym wynikiem 3 letniego monitoringu jest utrzymujący się w tym mieście silny trend wzrostowy kosa. Wykazana w tym roku wysoka liczebność kwiczoła, koresponduje ze stanem wykazanym w Kielcach. Bardzo interesujące jest też coroczne zimowanie kilku osobników rudzika na terenie Kazimierzy Wielkiej. Jeszcze w latach 90-tych ubiegłego wieku rudzik określany był mianem ptaka skrajnie nielicznie i nieregularnie zimującego. Stałe zimowisko uszatek powiększyło się o 3 os. Stwierdzono też jak co roku kilka zimorodków. Najrzadszym ptakiem liczeń był dzięcioł białoszyi. W porównaniu do innych miast nietypowo prezentuje się wysoka liczebność wróbla i mazurka. Gatunków wykazujących w Kazimierzy Wielkiej lekkie wzrostowe trendy liczebności (!). Czyżby było to związane z otoczeniem miasta, które stanowią zasobne w bazę pokarmową tereny rolnicze?

W Chmielniku wykonano liczenia po raz pierwszy (R. Maniarski). Uwagę zwraca pojaw pojedynczego, przelotnego kormorana. Z sytuacją w Kielcach i Kazimierzy Wielkiej korespondują wysokie liczebności kosa i kwiczoła. Podobnie jak w Kielcach niewielkie liczebności wykazywały oba gatunki wróbli. Wyjątkowo dużo zostało szpaka. W całym mieście naliczono aż 130 os.

W Kunowie wykonano liczenia po kilkuletniej przerwie (B. Sępioł). W porównaniu ze stanem poprzednim bardzo wzrosły liczebnie kos i kwiczoł. Ciekawostką sezonu była obserwacja stada jemiołuszek - 48 os. Nie stwierdzonych w pozostałych miastach. Do ciekawych obserwacji można zaliczyć również pojawienie się w krajobrazie miejskim kruka.

W Końskich wykonano liczenia po raz pierwszy (K. Prochowska, A. Boba, A. Prochowska). Obserwacjami objęto Park im. Tarnowskich wraz z najbliższymi okolicami (łącznie 0,3 km2). Podobnie jak w innych miastach również tutaj nie brakowało kwiczoła i kosa. Niskie wyniki wróbli w Końskich wynikają ze słabej reprezentacji siedzib ludzkich na powierzchni. Badaniami objęto park miejski, niezbyt chętnie odwiedzany zimą przez te gatunki. Faktem ciekawym było pojawienie się myszołowa nad samym śródmieściem. Na słowa uznania zasługuje wykazanie pełzacza ogrodowego, gatunku wciąż bardzo słabo wykrywalnego i rozpoznawalnego przez ornitologów.