Żołna Merops apiaster należy do rzędu kraskowatych Coraciiformes, rodziny żołn Meropidae. Ptaki te reprezentowane są na świecie przez 24 gatunki, które w większości prowadzą osiadły tryb życia i występują w strefie klimatu tropikalnego Afryki, Azji i Australii.

Ptaki przylatują w grupie z której już w pierwszych dniach dochodzi do wyodrębnienia się par i rozlokowania w terenie. Następnie przez około 10 dni dobrana para uczestniczy w kopaniu nory, zakończonej komorą lęgową. Łączna długość korytarza waha się od 50 do 200 cm.

Rozmieszczenie poszczególnych stanowisk w terenie ma charakter luźnych kolonii, np.: w pow. ostrowieckim gniazda są rozlokowane pojedynczo, rzadziej po 2, wyjątkowo w 2006r. jeden wąwóz zasiedlało 6 par. Do wyjątków należy również znalezienie na terenie pow. jędrzejowskiego kolonii liczące kilkanaście zajętych nor usytuowanych dość blisko siebie. Świętokrzyskie żołny nie zajmują zeszłorocznych gniazd. Zdarza się natomiast, że jedna para kopie dwie, a nawet trzy nory i zajmuje jedną z nich. Skarpy wykorzystywane do założenia gniazda posiadają zróżnicowaną ekspozycję. Nory zakładane są na różnej wysokość w zależności od wielkości skarpy, przeważnie od 0,7 do 10 m. Otwór wlotowy umieszczony jest nie więcej niż 80 cm od górnej krawędzi skarpy.
Samica składa 5-6 białych jaj, które wysiaduje na zmianę z partnerem przez kolejne 20 dni. Udział samicy w wysiadywaniu jest większy, ponieważ to ona pozostaje w gnieździe nocą. (Stachyra i Kurek 2002).
Młode przez ponad 30 dni są intensywnie karmione przez oboje rodziców. Na przełomie lipca i sierpnia opuszczają gniazdo. W ciągu dnia żerują wraz z rodzicami i innymi rodzinami w najbliższej okolicy by na noc powracać do swoich nor.

Najliczniejsze koncentracje polęgowe w woj. świętokrzyskim liczyły nawet 130-140 ptaków (pow. ostrowiecki). Z terenów lęgowisk migrują w drugiej połowie sierpnia.

Żołna jest gatunkiem chronionym Konwencją Berneńską, Konwencja Bońską, wpisana jest również do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

Do największych zagrożeń w regionie należą:

• zarastanie skarp roślinnością krzewiastą,
• długotrwałe deszcze skutkujące ograniczeniem dostępności pokarmu,
• niepokojenie przy gniazdach przez ludzi - eksploatowanie i niwelowanie zajętych skarp prowadzące do porzucenia lęgu,
• chemizacja rolnictwa,
• drapieżnictwo lisów i kun.

Population monitoring and protection of breeding sites
of the bee-eater Merops apiaster in the Świętokrzyskie voivodeship

The population of the bee-eater in Poland was estimated at 20-50 breeding pairs (Tomiałojć & Stawarczyk 2003). The biggest breeding sites were situated in the southeast of the country: in the Przemyśl, Zamość and Kielce Lands (Stachyra & Kurek 2002). Yet in 2007 the bee-eater breeding population in the Świętokrzyskie voivodeship alone was 64 pairs in the eight south-eastern districts. From the early 1990's on, a steady increase in the species' population was observed in the Ostrowiec region. To protect the local bee-eater population and preserve its habitats, Wildlife Research and Conservation Society carries out a conservation project comprising population monitoring and maintaining the breeding sites of the species. Within its range, suitable earth banks are cleared from overgrowing shrub to allow settling; local communities are informed about the program and its aims.