Program czynnej ochrony miejsc występowania cietrzewia na Kielecczyźnie

Do niedawna na Kielecczyźnie cietrzew był ptakiem stosunkowo licznym. Jednak również tu, na obszarze będącym jedną z największych ostoi gatunku, zanotowano zmniejszanie się jego liczebności i kurczenie się areału występowania.
Wiekszość danych dotyczących liczebności gatunku do początków lat 90 pochodzi z liczeń członków Polskiego Związku Łowieckiego bądź pracowników Lasów Państwowych.

Jeszcze w 1971 roku świętokrzyską populację cietrzewia szacowano na 3291 ptaków w tym 1307 kogutów. Najliczniej występował wtedy w powiatach koneckim, włoszczowskim, opoczyńskim i kieleckim. W 1979 roku oceniono jego stan na na 3200 osobników. Wydaje się że własnie w tym okresie rozpoczął się dramatyczny okres spadku liczebności tego gatunku.
W szeregu miejsc trend ten został odnotowany jednak już znacznie wcześniej np. w połowie lat 60 XX wieku w okolicach miejscowości Kurzacze (zdjęcie tokowiska poniżej) występowało 400-500 cietrzewi (w tym ponad 200 kogutów), a na początku lat 80 już tylko pojedyncze ptaki. Obecnie występowania cietrzewia na tym terenie nie potwierdzono.
Sytuację doskonale obrazuje zamieszczony obok wykres stanu liczebnosci cietrzewi w województwie świętokrzyskim (dane pochodza z liczeń wykonywanych przez koła PZŁ). Na początku lat 90-tych ubiegłego wieku populację szacowano na około 500 ptaków. Przeprowadzona w 1997 roku przez członków TBOP inwentaryzacja tokowisk potwierdziła występowanie na tym obszarze juz tylko 117 kogutów - uwzględniając miejsca niepotwierdzone oceniono populację na maksymalnie 300 osobników (w tym 150 kogutów) - zakładając proporcje płci 1:1.

Pomimo tak dramatycznego spadku liczebności (w okresie 1993/94-1997 zmniejszyła się ona o około 50%) gatunek nadal odnotowywany był na 60 tokowiskach w regionie (mapa poniżej). Jednak już w tamtym okresie tokowiska były w części znacznie od siebie oddalone i już bardzo nieliczne. Maksymalnie na stanowiskach wiosną stwierdzano do 10 tokujących kogutów, jednak na większości obserwowano od 1 do 3 samców.

W latach 2000-2002 członkowie Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody corocznie monitorowali wybrane tokowiska, stwierdzając systematyczne zmniejszanie się liczebności ptaków i zanik kolejnych tokowisk. W związku z odnotowaną sytuacją podjęto decyzję o konieczności rozpoczęcia kompleksowej ochrony gatunku w ramach II etapu projektu "Czynnej ochrony miejsc występowania cietrzewia na Kielecczyźnie". Przed rozpoczęciem działań ochronnych ponownie zinwentaryzowano wszystkie znane miejsca występowania tego gatunku. Zebrane dane potwierdziły raz jeszcze dramatyczny spadek liczebności cietrzewia i konieczność podjęcia natychmiastowych działań. W 2003 roku udokumentowano zanik 58% tokowisk, oraz zmniejszenie się liczebności ptaków o 68% w ciągu 6 lat.
Aktualnie cietrzew należy do najbardziej zagrożonych gatunków w skali regionu. Jego populację na Kielecczyźnie szacuje się na 120-140 ptaków, stwierdzonych w 34 miejscach.

ul. Sienkiewicza 68, 25-501 Kielce, tel./fax (41)34-44-325

e-mail: biuro@tbop.org.pl