Tegoroczne Europejskie Dni Ptaków przypadły na 3 i 4 października. Jest to już III edycja akcji TBOP związanej z jesiennymi liczeniami ptaków migrujących w Regionie Świętokrzyskim. W liczeniach wzięło udział 295 osób, które obserwowały ptaki w ponad 70 miejscach. Były to różne środowiska, m.in. miasta, wsie, pola i lasy, doliny rzeczne, zbiorniki zaporowe oraz stawy rybne.

Miejsca liczeń ptaków w ramach EPD 2009

Ogółem na terenie Regionu Świętokrzyskiego stwierdzono 127 gatunków ptaków w łącznej liczbie 45605 osobników.

Pierwsza dziesiątka najliczniejszych to:

1. szpak - 22316 os.
2. krzyżówka - 3485 os.
3. łyska - 2290 os.
4. zięba - 1896 os.
5. gawron - 1633 os.
6. czajka - 936 os.
7. wróbel - 839 os.
8. śmieszka - 771 os.
9. łabędź niemy - 764 os.
10. cyraneczka - 671 os.

Tegorocznym zwycięzcą Europejskich Dni Ptaków został szpak w łącznej liczbie ponad 22 tysięcy osobników. Z wróblaków najliczniejsza była również zięba, gawron i wróbel wykazane w większości miejsc prowadzenia obserwacji. W środowiskach wodnych dominowała krzyżówka i łyska. Największe koncentracje krzyżówki odnotowano na stawach w dolinie Nidy na Górkach i Młodzawach oraz w dolinie Pilicy na stawach w Koniecpolu - wszędzie powyżej 400 os. Łyska najliczniejsza była na Górkach, Okołowicach, Koniecpolu i Ciężkowiczkach - powyżej 450 os. Drugim co do liczebności gatunkiem kaczki była cyraneczka, naliczono jej łącznie 671 os. Jej największe koncentracje (blisko 300 os.) napotkano na Górkach i stawach w Kossowie. Ponadto na stawach w Młodzawach, Górkach, Okołowicach, Słupowie, Kossowie, Koliszowach, Cieżkowiczkach, Koniecpolu, Radkowie oraz Chyczy obserwowano głowienki, czernice, płaskonosy, świstuny, krakwy i rożeńce, a na stawach w Radkowie późną jak na tę porę roku cyrankę.
Na większości stawów rybnych i na zbiornikach zaporowych odnotowano dużą liczbę łabędzi niemych - łącznie 764 os. W pięciu miejscach regionu: stawy Radków, Chorzewa, zbiornik Brody oraz w dolinie Czarnej Nidy i Pilicy zaobserwowano łabędzie krzykliwe - razem 29 osobników. Perkozy dwuczube najliczniej odnotowano na Górkach - 39 os. oraz na zaporówkach w Chańczy - 27 os. i na Wiórach - 20 os., natomiast perkozki najliczniejsze były na stawach w Mieronicach k. Wodzisławia - 21 os. i stawach w Kossowie - 42 os. Z mew najczęściej odnotowywano śmieszkę - 771 os. (dolina Wisły, Słupów, Chańcza, Wióry, Górki, Młodzawy, Koniecpol), a następnie mewę białogłową - 71 os. (Chańcza, Górki, Młodzawy, Szwagrów) oraz mewę pospolitą - 13 os. (Dwikozy, Górki, Sitkówka-Nowiny). Pojedyncze osobniki mewy małej i mewy srebrzystej widziano w Okołowicach i na stawach Górkach. Z czaplowatych jak co roku najliczniejsza była czapla siwa - 324 os., natomiast czapli białej naliczono 226 os. (wyraźny wzrost w stosunku do roku ubiegłego i ostatnich lat badań w regionie). Na 3 kompleksach stawów rybnych: Chotów, Radków i Górki obserwowano bąki. Przelotne żurawie zauważono pod Dwikozami nad Wisłą, na Okołowicach i Górkach. Na tym ostatnim kompleksie obserwowano również gęsi zbożowe i białoczelne oraz gęgawy (widziane dodatkowo na Oksie i pod Morawicą). Najliczniejszym przedstawicielem ptaków siewkowatych na liczeniach była czajka, zarejestrowana w liczbie ponad 900 osobników, najliczniej na Wisłą - 470 os. pomiędzy Matiaszowem a Szwagrowem. Na błotach stawów w Górkach, Młodzawach, na zbiorniku Chańcza, oraz piaszczystych łachach Wisły pod Szwagrowem i Dwikozami obserwowano biegusy zmienne. Na Chańczy widziano sieweczki rzeczne, pojedynczego krwawodzioba i biegusa krzywodziobego oraz siewnice, stwierdzone również na Górkach. Na osadnikach oczyszczalni w Kazimierzy Wielkiej i stawach w Słupowie w dolinie Nidzicy zaobserwowano piskliwce, natomiast na Młodzawach i Górkach widziano sieweczki obrożne oraz samotniki. Na Górkach, Wiśle pod Szwagrowem i Chańczy stwierdzono kuliki wielkie oraz brodźce śniade. Z ptaków szponiastych dominował nasz najpospolitszy gatunek - myszołów, łącznie zanotowano 56 osobników. W kilku miejscach regionu wykazano błotniaki stawowe, łącznie 10 os. (Chańcza, dolina Czarnej Nidy, Pilicy, Nidy i Nidzicy), a także rybołowy - 5 os. oraz bieliki - 7 os. (dolina Czarnej Koneckiej, Wisły, Nidy, Nidzicy i Białej Nidy). Do gatunków rzadko spotykanych w naszym regionie, a stwierdzonych na tegorocznych liczeniach EDP, zaliczyć można podgorzałkę i 2 mewy romańskie obserwowane na Górkach oraz świergotki rdzawogardłe, stwierdzone nad Wisłą pod Dwikozami i Szwagrowem oraz przy stawach w Koniecpolu. Z pojawów fenologicznych na uwagę zasługuje obserwacja 7 rybitw czarnych na zbiorniku Brody, przepiórki pod Morawicą, pleszki przy wsi Siodła, gąsiorka na Górkach, 2 świergotków drzewnych pod Gruszką, kapturki pod Masłowem i Matiaszowem oraz pliszki żółtej pod Staszowem. Na liczeniach z gatunków pospolitych (oprócz tych, które znalazły się w pierwszej dziesiątce) powyżej stu osobników zanotowano dla: makolągwy, dzwońca, kosa, kuropatwy, dymówki, potrzosa, sierpówki, mazurka, modraszki, trznadla, sójki, sroki, bażanta, grzywacza, wrony, pliszki siwej, szczygła, bogatki, gołębia miejskiego, czyża i kawki.

Szpak - tegoroczny zwycięzca III edycji Europejskich Dni Ptaków w Regionie Świętokrzyskim
(fot. G. Ryński)

W tegorocznych liczeniach z okazji Europejskich Dni Ptaków oprócz ornitologów z TBOP uczestniczyli również uczniowie i nauczyciele ze szkół podstawowych i gimnazjalnych.

• Uczniowie z Koła LOP i Szkolnego Koła Młodych Ekologów w Szkole Podstawowej w Ćmińsku, pod opieką nauczyciela przyrody Grzegorza Szlefarskiego odwiedzili miejscowości Ćmińsk, Bobrzę i Przyjmo oraz sąsiednie lasy, pola i dolinę Bobrzy.

Lista uczniów:
Julia Kolus, Magda Kolus, Anna Frydrych, Marta Pietraszek, Sabina Wojtasińska, Konrad Gołąbek, Maciek Sadza, Patryk Gołąb, Katarzyna Okła, Jan Suwała, Dominika Szybalska, Wiktoria Kukla, Bartek Kasprzyk, Natalia Suchenia, Jakub Romanek, Wiktor Szcześniak, Kacper Fert, Kacper Ślusarczyk, Ola Król, Dawid Wołcerz, Dominika Kosakiewicz, Kamil Ślefarski, Wiktor Kruk, Wiktoria Sadza, Weronika Sadza, Milena Kita, Konrad Pasierbek, Damian Łaszcz, Dominik Niebudek, Angelika Sochach, Klaudia Kasprzyk, Oliwia Mościńska, Angelika Wilczkowska, Weronika Celniak, Karolina Niebudek, Magdalena Majchrzak, Karol Stolarczyk, Martyna Gumuła, Katarzyna Pokrzywińska, Marcin Stańczak, Marta Chrobot, Karolina Adamiec, Gabriela Socha, Weronika Kaniowska, Marek Kasprzak Karolina Żak, Aleksandra Gajek, Aleksandra Głuszek, Wiktoria Szyszka, Jakub Szybalski, Łukasz Galus.
• 17 uczniów z Gimnazjum nr 1 w Strawczynie wraz z opiekunem panem Andrzejem Czechowiczem i ornitologami Łukaszem Tomasikiem i Tomaszem Bracikiem wzięło udział w warsztatach ekologicznych. Trasa przemarszu grupy prowadziła wzdłuż szlaku turystycznego z Kakonina do Świętej Katarzyny. Podczas wędrówki liczono ptaki, a opiekunowie opowiadali o walorach przyrodniczych Puszczy Świętokrzyskiej. Wstęp na teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego możliwy był dzięki uprzejmości Dyrekcji ŚPN. Warsztaty zakończyły się ciepłym posiłkiem. Transport oraz wyżywienie zapewnił Urząd Gminy w Strawczynie.
• Dzień przed rozpoczęciem akcji, w ramach zajęć w terenie, 20 uczniów klasy II "a" ze Szkoły Podstawowej nr 15 w Kielcach wraz z nauczycielkami Małgorzatą Szałas i Iwoną Patek obserwowali i liczyli ptaki na peryferiach Kielc w sąsiedztwie ul. Poleskiej i Leszczyńskiej. Dominantami w tych siedliskach okazały się wróbel i gawron.
• Również w piątek 18 uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 33 w Kielcach wraz z nauczycielką Małgorzatą Dziedzic i ornitologiem Romanem Maniarskim wybrało się na stawy w Górkach. Największą atrakcją wycieczki były obserwacje ptaków wodno-błotnych, m.in. bataliona, brodźca śniadego, czajek, gęgaw, czapli białych, cyraneczek, płaskonosów i majestatycznie krążącego nad głowami uczestników bielika.
• Dzień później stawy w Górkach odwiedzili uczniowie i nauczyciele ze Szkoły Podstawowej "Na Podwalu" z Wiślicy wraz z ornitologami Michałem Jantarskim i Andrzejem Chwierutem. Obserwowali m.in. kulki wielkie, brodźce śniade, sieweczki obrożne, czaple białe, mewy białogłowe, śmieszki, łyski, gęsi zbożowe i gęsi białoczelne.
• Inną strategię wybrali uczniowie Szkoły Podstawowej nr 28 im. Żołnierzy 4pp "Czwartaków" w Kielcach. Nauczyciel przyrody, pani Beata Nosek zorganizowała grupę uczniów liczących ptaki w swojej okolicy i na rodzinnych spacerach. Poniżej przedstawiono nazwiska uczniów wraz z miejscami liczeń: Magdalena Żurawska - Klonów, Marcin Nowak i Błażej Lolo - Bilcza gm. Morawica, Piotr Walaś - Podmarzysz, Jędrzej Rudzki - Mójcza, Weronika Osełka - os. Dąbrowa w Kielcach, Katarzyna Herjan i Magdalena Żurawska - rez. Wietrznia w Kielcach, Jakub Raduszewski - Celiny k. Chmielnika, Emilia Musiał - Samsonów, Beata Kwas - Kielce, Joanna Kłys, Beata Strzelecka, Aleksandra Sitek, Kamila Wach - osiedle KSM w Kielcach, Michał Nosek - Melonek k. Łagowa i Święty Krzyż.

Liczenia na stawach w Górkach w ostoi ptasiej Natura 2000 "Dolina Nidy".
Od góry: koncentracje ptaków na terenie stawów, uczestnicy ze SP nr 33 z Kielc i SP z Wiślicy
(fot. M. Dziedzic, M. Jantarski).

Zajęcia na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego z Gimazjum nr 1 w Strawczynie (fot. Ł. Tomasik)

Lista pozostałych obserwatorów i miejsca liczeń w regionie:
Karolina i Rafał Prochowscy, Zbigniew Woźniak - stawy Koliszowy i Ruda Maleniecka w dolinie Czarnej Koneckiej, Lena, Urszula, Michał i Łukasz Misiunowie - łąki i ogródki działkowe między Kielcami a Masłowem, Emilia Grzędzicka - miejscowości Siodła, Jaworze, Zabłocie, Gruszka w gminie Zagnańsk, Joanna, Zuzanna i Tomasz Przybylscy - Góra Otrocz koło Kielc, Danuta Piasecka, Marta Piasecka-Sobieraj i Szymon Sobieraj - zbiornik Zakrucze, Damian Czajka wraz z grupą w składzie: Paulina, Edyta i Damian Gronba, Dagmara Czajka, Anna i Ewa Szczygieł, Agnieszka Marzec i Grzegorz Malara - stawy Słupów k. Działoszyc i okolice Kazimierzy Wielkiej, Krzysztof Łuszczki - stawy w Mieronicach k. Wodzisławia, Piotr Wilniewczyc - kieleckie osiedle Ślichowice, a dodatkowo wraz z grupą w składzie: Marcin Urbański, Maciej Kubicki, Sebastian Nogaj i Mateusz Albrycht - stawy Oksa, Chotów, Okołowice i Koniecpol, Robert Dobosz i Krzysztof Dudzik - stawy w dolinie Białej Nidy (Chycza, Kossów i Radków), Grzegorz Kaczorowski - dolina Pilicy od Ciężkowiczek do Koniecpola, Ernest Bielak - stawy w Chorzewie, Mirosław Broda - dolina Opatówki i dolina Wisły pod Dwikozami, Roman Łygan - okolice Ostrowca Świętokrzyskiego, Joanna, Zuzanna i Paweł Przybylscy oraz Roman Maniarski - dolina Wisły koło Matiaszowa i Szwagrowa, Dariusz Zbroszczyk - Klonów, Jacek Major - dolina Młynówki k. Starachowic, Marcin Mandziak - zbiornik Wióry, Damian Krakowiak, Waldemar Błoński - zbiornik Brody k. Starachowic, Józef Dukała - Ponik koło Staszowa, Adam Grzegolec - zbiornik Chańcza, Grzegorz Skubera - dolina Desty pod Staszowem, Mariusz Mazur - dolina Czarnej Nidy, Morawica - Sitkówka Nowiny, Jan i Filip Sieniawscy - zabudowa Kielc, Maciej Wachecki - ogródki działkowe i rez. Kadzielnia w Kielcach, Marek Jarząbek - kieleckie osiedle Dalnia, Roman Maniarski i Grzegorz Ryński - stawy w Młodzawach, Skowronno Dolne, zbiornik w kamieniołomie Gacki, Waldemar Błaziak - park w Wiślicy, Michał Jantarski - stawy w Górkach i łąki k. Wiślicy.
Ponadto obserwacje prowadzili:
Julia Dobrzańska i Michał Dziedzic - Warszawa - Jezioro Wilanowskie. Przeważały tu gatunki wodno-błotne: krzyżówka, łyska, łabędź niemy, śmieszka, perkozek i kokoszka. Leszek Urbanek w Skomielnej Czarnej powiat myślenicki, woj. małopolskie. Jako jedyny uczestnik EDP wykrył on dzięcioła zielonosiwego, poza tym obserwował różne gatunki związane ze środowiskiem leśnym.

Serdecznie dziękujemy wszystkim uczestnikom za udział w tegorocznych liczeniach i zapraszamy ponownie za rok!

Joanna Przybylska
Roman Maniarski
Świętokrzyska Grupa Ornitologiczna
Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody