4 i 5 października 2008 r. obchodziliśmy Europejskie Dni Ptaków. W odróżnieniu od roku poprzedniego akcja zdobyła znacznie większe grono uczestników, a swoim zasięgiem objęła aż 5 krajów Europy. Ptaki liczyło ok. 120 osób na terenie Regionu Świętokrzyskiego, Krakowa, Puszczy Niepołomickiej, Puszczy Białowieskiej a poza granicami Polski w Szwecji, na Ukrainie, w Wielkiej Brytanii (Szkocja) oraz na Islandii.
W Regionie Świętokrzyskim obserwacje ptaków prowadzono w ponad 70 miejscach w przekroju różnorodnych siedlisk. Najczęściej wybieranymi miejscami były: stawy rybne, zbiorniki zaporowe, doliny rzeczne oraz zbiorowiska pól i lasów.

Miejsca liczeń ptaków w ramach EPD 2008.

Ogółem w regionie stwierdzono 129 gatunków ptaków w łącznej liczbie 17,547 osobników. W pierwszej dziesiątce najliczniejszych znalazły się:

1. krzyżówka - 2075 os.
2. szpak - 1766 os.
3. gawron - 1442 os.
4. wróbel - 1050 os.
5. zięba - 935 os.
6. grzywacz - 638 os.
7. kawka - 633 os.
8. kwiczoł - 591 os.
9. bogatka - 574 os.
10. mazurek - 414 os.

Jesienna akcja liczeń ptaków migrujących zaowocowała wieloma ciekawymi obserwacjami. Na Zbiorniku Chańcza na błotnistych fragmentach cofki obserwowano kilka gatunków ptaków siewkowych: biegusy zmienne, brodźce śniade, siewnice, bataliony, sieweczki obrożne, sieweczkę rzeczną, kwokacza i biegusa krzywodziobego. Na tafli zbiornika pojawił się pierwszy tej jesieni nur czarnoszyi. Siewki dopisały również na stawach w Górkach, gdzie zaobserwowano brodźce śniade, biegusy malutkie, bataliony, a na pobliskich łąkach koczujące czajki i kuliki wielkie. Te ostatnie stwierdzono również na stawach w Radkowie i Młodzawach (po 1 os.) oraz na łąkach pod Chrobrzem w dolinie Nidy (10 os.). Na stawach w Młodzawach widziano rzadkiego w regionie bekasika, tam też zauważono 6 przelotnych kszyków, gatunek stwierdzony także na zbiorniku Chańcza, stawach w Radkowie oraz w Dwikozach nad Wisłą. Najliczniejszym gatunkiem na stawach rybnych i zbiornikach zaporowych, jak również w sumie dla całej akcji Europejskich Dni Ptaków, była krzyżówka. Jej największe koncentracje odnotowano na stawach w Chyczy - 500 os., zbiorniku Chańcza - 300 os. i zbiorniku Wąchock - 289 os. Wyraźnie zarysował się jesienny przelot cyraneczki - obserwowano łącznie 203 os., a koncentracje powyżej 50 os. odnotowano na Kossowie, Górkach i Chańczy. Na kilku zbiornikach obserwowano krakwy, w tym koncentrację aż 110 os. na stawach w Chyczy. Zauważono także przelot świstuna - łącznie na kilku zbiornikach odnotowano 90 os. Najwięcej, bo 40 ptaków widziano na Górkach. Na zbiornikach Wąchock i Borków dostrzeżono cyranki (łącznie 10 os.), gatunek rzadko stwierdzany w październiku, opuszczający nasz region w sierpniu i w początkach września. Nieliczne były również płaskonosy, razem 14 os., widziane zaledwie w dwóch miejscach: Górki i zbiornik Pasternik w Starachowicach oraz rożeńce - 3 os. odnotowane na stawach w Kossowie. Nad wodami obok krzyżówki najliczniejszy był łabędź niemy, którego naliczono łącznie 377 os. Największe koncentracje łabędzie nieme tworzyły w dorzeczu Białej Nidy przy najliczniejszym zgrupowaniu 114 os. na stawach w Kossowie. Tam również stwierdzono 2 łabędzie krzykliwe, a kolejne 5 obserwowano na pobliskich stawach w Radkowie. Po kilka perkozów dwuczubych odnotowano na akwenach w Borkowie, Brodach, Górkach, Chyczy, Gackach, Chańczy, a najwięcej, bo 18 ptaków zaobserwowano na zbiorniku Wióry. Perkozek najliczniejszy był na Górkach, łącznie 39 os., stamtąd pochodzi również jedyne stwierdzenie zausznika - 9 os. w północnej części stawów. Ciekawie przedstawiła się proporcja liczebności między czaplą białą i czaplą siwa. W ostatnim czasie notujemy w regionie wzrost liczby stwierdzeń czapli białej. Na Europejskich Dniach Ptaków naliczono jej aż 111 os., natomiast czapli siwej nieco mniej - 105 os. Najliczniejsze koncentracje (powyżej 20 os.) czapla biała tworzyła na stawach: Kossów, Chycza i Koliszowy - Staw "Czapla". Ponadto na stawach w Rudzie Malenieckiej (dolina Czarnej Koneckiej) zaobserwowano bąka, rzadkiego o tej porze roku przedstawiciela czaplowatych. Na stawach w Górkach i pod Dwikozami obserwowano gęsi zbożowe - stadka 10 i 15 os., natomiast jedynie na Górkach gęgawy - stado 112 ptaków odpoczywających przed dalszą wędrówką. Z chruścieli dominowała łyska, a jej największe koncentracje napotkano na stawach w Górkach - 85 os. i Kossowie - 50 os. Kokoszka najliczniejsza była na stawach miejskich w Kazimierzy Wielkiej, łącznie 8 os., natomiast obecność wodnika stwierdzono na trzech kompleksach stawów: w Młodzawach, Górkach i Kossowie. Na liczeniach zanotowano 4 stwierdzenia żurawia, największe przelotne stado widziano k. Karczmy Mikułowskiej - 120 os., kolejne k. Dwikóz - 43 os., Czechowa - 12 oraz Bobrzy - 2os. Nad brzegiem Wisły niedaleko Dwikóz i Bożydaru zauważono przelotnego bociana czarnego, również w tym miejscu zaobserwowano piskliwce, samotniki, a w nadrzecznych zakrzaczeniach wykryto uszatkę. Nad zbiornikami napotykano żerujące mewy, najliczniej śmieszkę i mewę bialogłową. Na zbiorniku Brody w dolinie Kamiennej widziano 4 mewy żółtonogie, gatunek nieregularnie goszczący w naszym regionie. Z ptaków szponiastych najczęstszy był myszołów (razem 96 os.) i pustułka (26 os.). Na stawach w Młodzawach i Górkach dostrzeżono polujące rybołowy, natomiast k. Dwikóz nad Wisłą, na stawach w Górkach i Radkowie - polujące bieliki. Błotniaki stawowe widziano wyłącznie na południu i wschodzie świętokrzyskiego: k. stawów w Mieronicach pod Wodzisławiem, w dolinie Nidzicy k. Skalbmierza, na stawach w Górkach oraz polach k. Gór Wysokich. W zadrzewieniach przy zbiorniku Lubianka k. Starachowic stwierdzono kobuza, a w pobliżu Kielc lecącego w kierunku południowym trzmielojada. W czasie akcji dali znać o sobie nasi skrzydlaci goście z północy. Pierwszego tej jesieni błotniaka zbożowego zauważono na stawach w Górkach, tam również widziano myszołowa włochatego, a kolejnego osobnika stwierdzono na terenach polnych k. Cedzyny. W zabudowie miast i wsi dominował wróbel, najliczniejszy w Bobrzy (201 os.) i Kazimierzy Wielkiej (188 os.) oraz mazurek, kawka i sroka. Natomiast na terenach przyległych najliczniej obserwowano szpaka i gawrona (2 i 3 miejsce w rankingu liczeń). W mozaice pól i zadrzewień najczęściej napotykano bogatki, kwiczoły, szczygły, makolągwy, dzwońce, trznadle, czyże, bażanty i skowronki oraz mające swój intensywny przelot świergotki łąkowe i pokrzywnice. Dodatkowo tam gdzie znajdowały się zbiorniki wodne, często spotykano pliszki siwe. W lasach dominowały sosnówki, mysikróliki, sójki oraz zięby, których największe stado, 520 os. napotkano k. Podstoły w gm. Raków. Dość wysoką notę, bo szóste miejsce w tegorocznych liczeniach zdobył grzywacz, największe przelotne stada w łącznej liczbie 475 os. obserwowano k. Radkowa. Odnotowano północne łuszczaki: rzepołuchy obserwowane w pobliżu Świniej Góry k. Kielc, jery - widziane k. Kielc, w dolinie Krasnej i w pobliżu wsi Podstoła, oraz pojedynczą czeczotkę, stwierdzoną również pod tą miejscowością. Z ciekawych obserwacji fenologicznych należy wyróżnić obserwacje gąsiorka i rokitniczki pod Młodzawami, pleszki w zadrzewieniach k. Ćmińska oraz trzy stwierdzenia kapturek: pod Wola Kopcową, Młodzawami i Głuchowem k. Drugni. Z gatunków charakterystycznych dla awifauny Gór Świętokrzyskich obserwowano orzechówkę (Karczma Mikułowska k. Kunowa) oraz pliszkę górską (zbiornik Wąchock w dolinie Kamiennej). W wielu miejscach dostrzeżono dymówki. W porównaniu z rokiem poprzednim, kiedy obserwowano zaledwie 1 os. na całych liczeniach, w tym roku gatunek ten odnotowano w rekordowej liczbie 302 os.! Napotkano je pod Przedborzem, Ćmińskiem, Miedzianą Górą, Wodzisławiem, nad zbiornikami Brody, Pasternik, Cedzyna, Chańcza, na stawach w Górkach, Radkowie, a największe zgrupowanie 235 os. widziano na stawach w Młodzawach pod Pińczowem. Zaskoczeniem były również obserwacje oknówek, aż 50 os. na zbiorniku w Brodach oraz 10 os. na zbiorniku Chańcza.

Osoby zaangażowane w akcje regionalnych liczeń i miejsca prowadzenia obserwacji:
Damian Czajka wraz z grupą 32 uczestników - dolina Nidzicy, Skalbmierz, Kazimierza Wielka, Grzegorz Szlefarski, opiekun Szkolnego Koła Młodych Ekologów z Zespołu Szkół w Ćmińsku w składzie: Diana Darmo, Aleksandra Gajek, Aleksandra Głuszek, Klaudia Kukla, Klaudia Kundera, Magda Kolus, Wiola Korba, Aleksandra Kuzia, Dominika Kosakiewicz, Karolina Niebudek, Joanna Stolarczyk, Sabina Wojtasińska, Magdalena Wychowaniec, Ivona Yasiankova, Krystian Banaś, Jakub Błoński, Łukasz Buchcic, Konrad Ciołak, Kamil Gaik, Łukasz Galus, Wojciech Głuszek, Patryk Gumuła, Bartek Kasprzyk, Maciej Kasprzyk, Maciej Sadza - okolice Ćmińska, Miedzianej Góry, Bobrzy, Przyjma, Kostomłotów i Tumlina. Krzysztof Łuszczki - tereny k. Wodzisławia, Mieronic i Wodacza, Krzysztof Dudzik, Robert Dobosz, Michał Staniaszek - stawy Radków, Kossów, Chycza. Tadeusz Osicki - dolina Pilicy pod Przedborzem, Marcin Urbański - lasy k. Niestachowa, zb. Borków, Grażyna i Tomasz Przybylscy - Wólka Pokłonna, zb. Mójcza, Bogumiła i Marek Buscy - zb. Cedzyna, Jan Buski - ostojniki Elektrociepłowni Kielce, Joanna Przybylska, Roman Maniarski, Jan Bulski - dolina Nidy pod Chrobrzem, stawy w Górkach, Młodzawach (tereny ostoi ptasiej Natura 2000) i zbiornik w Gackach, Mariusz Wrzoskiewicz - okolice Czechowa w gm. Kije, Joanna Kajzer i Maciej Bonk - Połaniec, Tursko i Osiek nad Wisłą, Grzegorz Skubera i Kamil Polok - Wiązownica Mała, dolina Kacanki, Mirosław Broda - Góry Wysokie, Bożydar i Dwikozy nad Wisłą, Marcin Mandziak - zbiornik Wióry, Bogusław Sępioł, - Kunów, Grzegorz Wysocki, Piotr Wąsik - Głuchów, Maciej Wachecki - Podstoła i Papiernia, Łukasz Tomasik - Ostrowiec Świętokrzyski, Roman Łygan - Karczma Mikułowska k. Kunowa, Damian Krakowiak, Jacek Major, Paweł Dula - zbiorniki: Pasternik, Wąchock, Brody, Waldemar Błaziak - okolice Waśniowa, Krzysztof Pytel - zb. Brody, Waldemar Błoński - zbiorniki Lubianka i Piachy k. Starachowic, Jan Sieniawski - Kielce, Marta i Szymon Sobierajowie - Małogoszcz, Podzamcze Chęcińskie, Michał Woźniak i Zbigniew Woźniak - stawy Cieklińsko, Koliszowy, Ruda Maleniecka w dolinie Czarnej Koneckiej, Beata Niziołek - Skarżysko Kamienna, Piotr Wilniewczyc - dolina Krasnej, Lasy Suchedniowskie, Lena, Urszula, Michał i Łukasz Misiunowie - Kielce, Wola Kopcowa, Świnia Góra oraz Cedzyna, Magda, Monika, Marian i Włodzimierz Szczepaniakowie, Jarosław Sułek, Adam Grzegolec - zb. Chańcza.

W Krakowie na południowo-zachodnich krańcach miasta, na łąkach w Kostrzu, obserwacje prowadził Paweł Grzegorczyk. Odnotował m.in.: 35 świergotków łąkowych, 44 zięby, 6 szczygłów, 6 kwiczołów, 13 modraszek, 23 bogatki, 6 sójek, 34 szpaki, 3 dzięcioły duże, 2 dzięcioły czarne, kszyka, 3 myszołowy, 3 pustułki, jastrzębia, krogulca i sokoła wędrownego.

W Puszczy Niepołomickiej i sąsiadującej z nią dolinie Raby Paweł Szczepaniak i Tomasz Bracik ze Stowarzyszenia Ochrony Sów obserwowali: dzięcioła średniego, dzięcioła czarnego, paszkoty i puszczyka. Odnotowali także ciekawe pod względem fenologicznym stwierdzenia kilkunastu pleszek, 2 kapturek, gąsiorka i błotniaka łąkowego.

W Puszczy Białowieskiej Przemysław Kusiak obserwował dzięcioła dużego i dzięcioła czarnego.

Na południu Szwecji na półwyspie Skanor (rozdzielającym Morze Bałtyckie od Morza Północnego) k. Nabben, swoje obserwacje prowadzili Marcin Kociniak i Marcin Wężyk. W czasie liczeń zanotowali m.in.: 30 biegusów zmiennych, 3 kuliki wielkie, siewnice, 5 ostrygojadów, 3 szablodzioby, 3 kanie rude, błotniaka stawowego, drzemlika, 4 krogulce, 4 myszołowy, 5 myszołowów włochatych, 6 pustułek, 45 czapli siwych, 800 kormoranów, 2 płaskonosy, 2 ogorzałki, 3 edredony, 6 cyranek, 8 rożeńców, 45 krakw, 60 gągołów, 70 czernic, 70 świstunów, 80 cyraneczek, 14 szlacharów, 12 gęgaw, 6 gęsi zbożowych, 120 bernikli białolicych, 900 bernikli obrożnych, 60 łabędzi niemych, 7 mew siodłatych, 5 mew pospolitych, 8 mew srebrzystych, 50 śmieszek, 2 dzięcioły czarne, dzięcioła zielonego, 30 dymówek, 80 grzywaczy, 8 lerek, 300 modraszek, 500 bogatek, 12 orzechówek, 40 pliszek siwych, 10 skowronków, 20 srok, 10 szpaków, śpiewaka, 20 świergotków łąkowych, 80 wron, 500 czyży, 500 dzwońców, 800 zięb, 20 jerów, 50 makolągw, 10 czarnowronów, 2 białorzytki, rzepołucha i srokosza.

Na Ukrainie w czasie trwania obozu obrączkarskiego w Małej Białozorce nad Dniestrem ptaki liczył Ludwik Maksalon. Ciekawe gatunki odnotowane na liczeniu to: kobuz, turkawka, mewa białogłowa, 2 dymówki oraz 2 kobczyki.

W środkowej Szkocji nad jeziorami Clunie i Drumellie (hrabstwo Pertshire), obserwacje prowadził Tomasz Garbacz. Najciekawsze gatunki jakie udało się zaobserwować to: 120 gęgaw, 7 bernikli kanadyjskich, 2 ostrygojady, 3 cyraneczki, 5 łabędzi niemych, 22 kormorany, 14 mew srebrzystych, 19 kuropatw czerwonych, 27 czarnowronów, 5 raniuszków i puszczyk.

Z północnej Islandii wyniki swoich obserwacji nadesłał Mariusz Gwardjan. Trasa liczeń obejmowała ok. 6 km wybrzeża fiordu Skagafjordur na wysokości miasta Saudarkrokur. Zaobserwowane ptaki to: 2 kormorany, 5 nurników, nurzyk, 45 biegusów morskich, 80 mew trójpalczastych, 8 mew srebrzystych, 2 mewy siodłate, mewa polarna, 300 edredonów, 60 lodówek, 5 łabędzi krzykliwych, 150 szpaków, 8 kruków, 5 czeczotek i droździk.