(powiat: opoczyński, piotrkowski i tomaszowski, woj. łódzkie, na terenie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego)

Jest to jeden z największych akwenów w środkowej Polsce. Bywa też nazywany Zalewem Sulejowskim lub Jeziorem Sulejowskim. Powstał w 1973 roku przez spiętrzenie Pilicy zaporą w miejscowości Smardzewice. Jego długość wynosi 25 km, średnia szerokość 1,5 km, a powierzchnia średnio 2 tysiące hektarów. Zbiornik charakteryzuje się raczej niewielkimi wahaniami poziomu wody, rzadko odsłaniane są duże połacie dna. Jedynie podczas poważniejszych napraw i konserwacji urządzeń hydrotechnicznych lustro wody jest znacznie obniżane. Sytuacja taka ma miejsce zwykle co kilka lat, ostatnio wiosną i jesienią 2004 roku. Większa część zbiornika nie jest atrakcyjnym miejscem lęgowym ptaków wodnobłotnych. Brzegi akwenu pozbawione są zwykle roślinności wodnej i sąsiadują z borami sosnowymi czy terenami rolniczymi.
        Awifauna lęgowa koncentruje się głównie na dwóch obszarach: w cofce zbiornika i w okolicy Bronisławowa. Za cofkę można uznać odcinek Pilicy od Podklasztorza do Barkowic o długości około 3 km. Stanowi ona połowę powierzchni tzw. "małego zalewu", wyraźnie oddzielonego od pozostałej części zbiornika przewężeniem w rejonie Barkowic - Mokrych. Jest to obszar z licznymi wypłyceniami i wysepkami, porośnięty turzycowiskami, trzcinowiskami i krzewami wierzby. Planowane jest objęcie całej cofki ochroną w postaci użytku ekologicznego. W połowie długości Zalewu, w pobliżu Bronisławowa znajduje się kilka sporych wysp poprzedzielanych płyciznami i zrastającymi "kanałami". W tym rejonie, tuż przy zalewie położony jest staw (zbiornik technologiczny ujęcia wody), na którym corocznie gniazduje m.in. kilkaset par śmieszki. Z nieznanych dotąd przyczyn od 2004 roku staw jest niemal całkowicie pozbawiony wody. Obszar obejmujący staw oraz wyspy został uznany za użytek ekologiczny. Zarówno cofka, jak i okolice Bronisławowa to najpłytsze fragmenty zbiornika. Podczas obniżania poziomu wody wiosną i jesienią, w tych miejscach możemy liczyć na większe zgrupowania wędrownych ptaków.
        Zalew Sulejowski zamarza dość wcześnie i nie ma znaczenia dla zimujących ptaków. Warto jednak odwiedzać zbiornik późna jesienią - tuż przed zlodzeniem. Zimą ptaki dość licznie gromadzą się na Pilicy poniżej zapory w Smardzewicach.

Skąd obserwować:

Wybierającym się na obserwacje ptaków nad Zbiornikiem Sulejowskim można polecić kilka miejsc:

Murowaniec - (nazwa pochodzi od gospodarstwa przy młynie wodnym, zburzonym podczas budowy zbiornika). Obszar obejmuje ujściowy odcinek Luciąży z dużym starorzeczem, rozlewiska i płytkie zatoki oddzielone od nurtu Pilicy długim nasypem (efekt pracy pogłębiarki). Regularnie gniazdują tutaj m. in.: perkoz dwuczuby, bąk, bączek, błotniak stawowy, śmieszka i rybitwa czarna . Miejsce idealne dla leniwych - łatwy dojazd samochodem, ewentualnie krótki spacer od przystanku autobusowego.
        Płycizny i wysepki między Murowańcem a Barkowicami. Teren warty odwiedzenia w okresie lęgowym, lecz trudny do obserwacji z brzegu. Dokładna penetracja możliwa z łódki lub pontonu.
        Barkowice - na krańcu wsi znajduje się łączka, którą warto odwiedzić wiosną i jesienią (to tu pasły się bernikle obrożne jesienią 2004 r.). Przy niskim stanie wody można tędy wejść daleko na dno zbiornika i to praktycznie suchą nogą. Kilkaset metrów na północ od tego miejsca znajduje się wysoka skarpa, z której widać niemal cały "mały zalew". To miejsce atrakcyjne podczas wiosennych i jesiennych przelotów. Z dobrą lunetą można obserwować stada kaczek gromadzące się przy przeciwległym brzegu.
        Mokre - w tym miejscu zbiornik jest najwęższy. Późną jesienią lubią tu żerować gągoły, nurogęsi, ogorzałki i uhle. Dojazd samochodem do przystani na końcu wsi, skąd można przejść się w górę lub w dół zbiornika.
        Obdzież (przepompownia) - dobry punkt obserwacyjny na wschodnim brzegu zbiornika. Łatwo tu dojść wałem wzdłuż Pilicy od Podlkasztorza (krańcówka autobusowa). Warto przejść jeszcze około półtora kilometra wzdłuż zbiornika do zatoki gdzie często gromadzą się ptaki. W słoneczne dni lepiej prowadzić poranne obserwacje z tego brzegu - mając słońce za plecami. Do tego miejsca można też dojechać leśną drogą, ale uwaga zmotoryzowani - miejscowy leśniczy dość skutecznie egzekwuje prawo.
        Stawy Bronisławów - dojeżdżamy tu od zachodu przez wsie Koło i Lubiaszów, przejechanie samochodem od strony cofki wzdłuż zbiornika jest niemożliwe. Tuż przed ujęciem wody w Bronisławowie skręcamy w prawo i betonową drogą dojeżdżamy do małego parkingu. Staw przy parkingu można sobie darować, żeby trafić do dużego stawu trzeba iść w kierunku południowo-wschodnim. Na penetrację tej okolicy trzeba poświęcić minimum 2 godziny.
        Dolna część zbiornika - łatwo dojedziemy do brzegu zalewu w kilku punktach położonych na obu jego brzegach. Są to miejscowości: Swolszewice, Smardzewice, Tresta i Karolinów. Obserwacje ciekawszych ptaków w tych miejscach wymagają jednak sporo szczęścia.
Uwagi:
        Okrążenie całego zbiornika w ciągu jednego dnia na piechotę jest niemożliwe. Przejście tylko wzdłuż wschodniego brzegu zajmuje 10-12 godzin. Wokół zbiornika jest wyznaczona i oznakowana dość przyjemna ścieżka rowerowa. Zalew jest (niestety) bardzo lubiany przez wędkarzy. Są na brzegach wokół całego zbiornika, na łódkach i pontonach, na wyspach. Z tego powodu możemy się nieraz bardzo rozczarować brakiem spodziewanych ptaków. Osoby ceniące spokój, ciszę i tzw. harmonię z przyrodą nie powinny przyjeżdżać nad Zbiornik Sulejowski w okresie wakacyjnym , a szczególnie w rejon Barkowic i Mokrych.

(Tekst i zdjęcia Marcin Wężyk )